هدف از توانبخشی بعد از شكستگی، بازگشت فرد به سطح قبلی عملكرد میباشد. درمان شكستگیهای استئوپروتیک تنها ترمیم استخوان شكسته نیست بلكه یك فرآیند مداوم برای كسب مجدد قدرت عضلانی، توان حركتی و از سرگیری فعالیتهای روزانه میباشد. علاوه بر این در طی دوره بهبودی باید اقداماتی جهت پیشگیری از كاهش بیشتر توده استخوانی و اجتناب ازشكستگی مجدد استخوان مد نظر قرار گیرد. وضعیت روانی، میزان تحرك و عملكرد فرد قبل از بیماری از معتبرترین فاكتورهای پیشگویی كننده میزان موفقیت برنامه های بازتوانی هستند.
توانبخشی بعد از شكستگی
در طی 48 ساعت اولیه پذیرش بیمار، باید شرح حالی از میزان تحرك و عملكرد فرد قبل از بیماری، حمایت های اجتماعی در دسترس، شرایط بالینی فعلی و وضعیت روانی از بیمار گرفته شود بیمارانی كه همزمان به بیماریهای دیگر مبتلا هستند و توان عملكردی ضعیف یا مشكلات ذهنی دارند، باید در یك مركز توانبخشی ارتوپدی سالمندان، بستری و تحت برنامه های باز توانی قرار گیرند.
متخصص طب فیزیكی، فیزیوتراپیست و كاردرمانگر، روشهای مختلفی را برای كمك به بیمار پوکی استخوان جهت شروع مجدد فعالیتهای روزانه بعد از شكستگی بكار میبرند. فیزیوتراپیست درد و ناراحتی بیمار را با استفاده از روش هایی مانند ماساژ و حركت دادن مفصل و استفاده از یخ و كمپرس گرما برطرف میسازد. این روش ها در برطرف كردن اسپاسم عضلانی و درد ناشی از شكستگی مهرهای نیز مؤثر هستند. یك برنامه ورزشی منظم میتواند با تقویت عضلات پشت در كاهش درد و بهبود عملكرد افراد سودمند باشد. كاردرمانگر به فرد كمك می كند طرز صحیح حركت را در فعالیتهای روزانه یاد بگیرد. در بسیاری از موارد، بیمار با اولین تجربه شكستگی، به وجود استئوپروز پی می برد.
پذیرش روانی این بیماری و سازگار شدن با درد ناشی از شكستگی و توانبخشی نیز ممكن است برای بیمار سخت باشد. در این صورت، بیمار باید در مورد ماهیت بیماری استئوپروز، تغییرات سبك زندگی و فعالیتهایی كه می تواند به حفظ سلامت استخوان کمک کند، آموزش ببیند. حمایت های فیزیكی و عاطفی از جانب خانواده، دوستان، مشاورین و سایر بیمارانی كه در شرایط مشابه به سر می برند، می تواند در سازگار شدن بیمار با مشكلات ناشی از یك بیماری مزمن، كمك كننده باشد.
توانبخشی بعد از شكستگی مچ دست
شکستگی کالیس از شایعترین شکستگیهای استئوپروتیک است که معمولاً به دنبال سقوط رخ می دهد. بعد از بازکردن گچ، استفاده از اسپلینتهای موقت مچ دست تا تثبیت وضعیت شکستگی توصیه می گردد. توانبخشی با حفظ دامنه حرکات انگشتان، شست و شانه در سمت آسیب دیده آغاز می شود تا از بروز خشکی و جمود مفاصل در این نواحی جلوگیری به عمل آید.
توانبخشی بعد از شكستگی هیپ (لگن)
معمولاً شكستگی هیپ، به ترمیم جراحی و جایگزینی مفصل نیاز پیدا می کند. بعد از جراحی سعی بر این است كه حركت مفصل به حالت اولیه خود باز گردد و در مرحله بعد باید از ایجاد شكستگی مجدد جلوگیری شود. بتدریج با كاهش درد و افزایش توان حركت، فیزیوتراپی و برنامه های ورزشی می تواند طرز راه رفتن، قدرت پاها، انعطاف پذیری و حفظ تعادل بیمار را بهبود بخشد. یك پرستار آموزش دیده می تواند به بیمار كمك كند تا بتدریج با واكر یا عصا، بدون حمایت دیگران راه برود. برنامه ورزشی باید بر ورزش های تقویت کننده هیپ متمرکز باشد. ورزش های تقویت كننده هیپ باید عضلات فلكسور، ابداكتور و اكستانسور را بکار گیرند. راهكار های پیشگیری از سقوط شامل شناسایی و رفع عوامل خطرساز در خانه و آموزش حفظ تعادل نیز مد نظر قرار گیرد
توانبخشی در شكستگی مهرهای
شكستگی همراه با فشردگی (compression fracture) مهره معمولاً بدون علامت است، اما برخی بیماران دچار دردهای حاد یا مزمن می شوند. اقدامات توانبخشی در موارد حاد شامل:
- استراحت نسبی
- استفاده از بی حس كنندهها
- پیشگیری از یبوست به ویژه در بیمارانی كه از داروهای مخدر استفاده میكنند.
- وضعیتدهی صحیح به بیمار، آموزش اصول صحیح فعالیت و اجتناب از كشیده شدن بیش از حد عضلات پشت در طی فعالیتهای روزمره و حین ورزش
- آموزش استفاده از بریس و واکر
- آموزش دادن اعضاء خانواده در حركت دادن صحیح بیمار با كمترین فشار به ستون مهرهها
- انجام فیزیوتراپی و كاردرمانی
- اجتناب از ورزشهای استقامتی و كششی در طی 2 ماه نخست پس از شكستگی
اقدامات توانبخشی در موارد مزمن شامل
- اصلاح وضعیت قرارگیری بدن در موقعیتهای مختلف
- استفاده از وسایل حمایت كننده عضلات پشتی
- اجتناب کردن از فعالیت هایی كه فشرده شدن مهره ها را بیشتر میكند
- برنامه ورزشی درمانی مداوم
- ارزیابی و درمان پیامدهای اجتماعی و روانشناختی
استراتژیهای درمان درد
درد ناشی از شكستگیهای استئوپروتیک اغلب به درمان های دارویی پاسخ میدهد ولی گاهی در موارد شدید به جراحی (ورتبروپلاستی، كیفوپلاستی) نیاز پیدا میکند. این درد معمولاً کوتاه مدت است، اما گاهی بعد از بهبود شكستگی نیز ادامه مییابد که در این صورت میتواند باعث اختلال در خواب، بی قراری و افسردگی شود. درد مزمن بر وضعیت قرار گیری بدن فرد اثر گذاشته و فشار زیادی به عضلات و لیگامانها وارد میسازد. از سوی دیگر، ترس از درد سبب می شود بیمار خود را در وضعیت های خمیده و نامناسب نگه دارد. چندین راهكار دارویی و غیر دارویی جهت كاهش درد وجود دارد كه بیمار می تواند با توجه به شرایط خود، مناسب ترین آنها را انتخاب نماید.
- داروهای مسكن:
داروهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن، استامینوفن، آسپرین می توانند برای كاهش درد استفاده شوند. چنانچه این داروها درد را برطرف نسازند، مسكن های دیگری مانند ناپروكسن ممكن است در تخفیف درد مؤثر باشند. نكته مهم، استفاده منظم از این داروهاست. این كار باعث می شود شدت درد از كنترل بیمار خارج نشود. داروهای ضد افسردگی با دوز پایین و كلسی تونین می توانند در کاهش درد مؤثر باشند. در صورت مصرف طولانی مدت یا با دوز بالا، احتمال عوارض جانبی باید مد نظر قرار گیرد. - روش های غیر دارویی:
دستگاه Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation) TENS) با استفاده از پالس های الكتریكی كوچك، احساس درد را متوقف می كند. كمپرس گرم می تواند به كاهش اسپاسم عضلانی وكاهش درد كمك نماید. - هیدروتراپی، فیزیوتراپی، رفتاردرمانی، ارجاع به كلینیكهای كنترل درد
- ورزش با تقویت عضلات به حمایت ستون فقرات كمك میكند.
استئوپاد و توانبخشی بعد از شكستگی
کلینیک های پیشگیری از شکستگی ثانویه ایران یا همان کلینیکهای استئوپاد نیز با اجرای برنامه های مورد نیاز نظیر توانبخشی بعد از شكستگی، به بیماران مبتلا به شکستگی کمک می کند تا سریعتر به سطح عملکرد قبل از شکستگی و فعالیت های روزمره خود برگردند. در صفحه لیست مراکز استئوپاد می توانید نزدیکترین کلینیک به محل زندگی خود را پیدا کنید.
